วัคซีนทางเลือก 

วัคซีนทางเลือก หมายถึง วัคซีนที่นอกเหนือไปจากวัคซีนพื้นฐานที่สามารถให้เพิ่มเติมได้ แต่ประชาชนต้องเสียค่าใช้จ่ายด้วยตัวเอง ภาครัฐยังไม่พร้อมที่จะใช้งบประมาณในการให้บริการแบบไม่เสียค่าใช้จ่าย ด้วยเหตุผลว่า โรคที่ป้องกันด้วยวัคซีนบางโรคยังไม่จัดเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญของประเทศ (พบไม่บ่อย ไม่รุนแรง) หรือ วัคซีนยังมีราคาแพงเกินกว่าที่จะจัดสรรงบประมาณให้ได้

วัคซีนทางเลือก ประกอบด้วย 3 กลุ่ม คือ 
- วัคซีนที่อยู่นอกเหนือจากกลุ่มวัคซีนพื้นฐาน ได้แก่ วัคซีนไอพีดี วัคซีนโรต้า วัคซีนอีสุกอีใส วัคซีนตับอักเสบเอ วัคซีนเอชพีวี 

- วัคซีนที่จัดอยู่ในกลุ่มวัคซีนพื้นฐานอยู่แล้ว แต่มีคุณสมบัติบางอย่างที่แตกต่างไป เช่น ทำให้วัคซีนมีประสิทธิภาพในการป้องกันโรคเพิ่มขึ้น ปลอดภัยมากขึ้น มีอาการข้างเคียงจากวัคซีนลดลง ใช้สะดวก (ฉีดน้อยเข็มลง) รวมวัคซีนหลายชนิดไว้ในเข็มเดียว หรือมีวัคซีนบางชนิดเพิ่มเติมเข้าไป วัคซีนในกลุ่มนี้ ได้แก่ วัคซีนไอกรนชนิดไม่มีเซลล์ (แทนวัคซีนชนิดเต็มเซลล์) วัคซีนไข้สมองอักเสบเจอีชนิดเชื้อเป็น (แทนวัคซีนชนิดเชื้อตาย) วัคซีนรวม (แทนวัคซีนบาดทะยัก - คอตีบ - ไอกรน - ตับอักเสบบีโดยใช้วัคซีนไอกรนชนิดไม่มีเซลล์และวัคซีนโปลิโอชนิดฉีดแทนวัคซีนชนิดเต็มเซลล์และวัคซีนชนิดหยอดตามลำดับ และเพิ่มวัคซีนฮิบ) วัคซีนทีแดบ (แทนวัคซีนบาดทะยัก - คอตีบโดยเพิ่มวัคซีนไอกรนชนิดไม่มีเซลล์) 

- วัคซีนพิเศษ วัคซีนในกลุ่มนี้ ได้แก่ วัคซีนไทฟอยด์ สำหรับนักท่องเที่ยวที่จะเดินทางไปยังพื้นที่ที่พบโรคทัยฟอยด์ได้บ่อย วัคซีนไข้กาฬหลังแอ่น สำหรับผู้ที่เดินทางไปแสวงบุญในประเทศทางตะวันออกกลาง วัคซีนพิษสุนัขบ้า สำหรับคนที่ถูกสุนัขแมวหรือสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมบางชนิดกัด และ วัคซีนไข้หวัดใหญ่ สำหรับเด็กอายุ 6-12 เดือน และเด็กที่มีโรคประจำตัวบางอย่าง

สำหรับข้อดีและข้อควรระวังของวัคซีนทางเลือกนี้ รศ.นพ.ชิษณุ บอกว่า วัคซีนทางเลือกทุกชนิดมีความปลอดภัยและมีประสิทธิภาพในการป้องกันโรค แต่ควรอยู่ภายใต้การแนะนำของผู้เชี่ยวชาญ "ข้อดีของวัคซีนทางเลือกคือ ช่วยในการป้องกันโรคบางโรคเพิ่มเติมจากวัคซีนพื้นฐาน ข้อควรระวังของวัคซีนขึ้นกับวัคซีนแต่ละตัวว่ามีอาการข้างเคียงมากน้อยเพียงใดและเป็นอาการข้างเคียงที่รุนแรงหรือไม่ อายุที่เหมาะสมในการรับวัคซีน รวมทั้งราคาของวัคซีนก็อาจเป็นอุปสรรคสำหรับบางครอบครัว"